Morten Pettersen via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

czernidłówka szarawa

Coprinopsis cinerea

Niejadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: maj–lis
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Psathyrellaceae (kruchaweczkowate) › Coprinopsis

Czernidłówka szarawa tworzy smukłe, delikatne i bardzo krótkotrwałe owocniki. Młody kapelusz jest jajowaty lub elipsoidalny, później dzwonkowaty do stożkowatego, a przed rozpłynięciem się potrafi się rozchylić i podwinąć brzegi. Ma średnicę zwykle 1–4 cm (przed rozwinięciem) i jest szarawy, szarobrązowy lub brudnobiały, w szczycie nieco ciemniejszy, często z drobnymi, włóknistymi lub łuseczkowatymi resztkami osłony – młode owocniki są pokryte delikatnym białawym, mączystym lub włókienkowatym nalotem. Powierzchnia jest głęboko prążkowana lub bruzdowana od brzegu aż po okolice szczytu. Blaszki są gęste, wolne, początkowo białawe, potem szarawe, a w końcu czarne; w trakcie dojrzewania zarodników brzegi kapelusza zaczynają się rozpływać (autolizować) w czarną, atramentową ciecz. Wysyp zarodników jest czarny. Trzon jest cienki, cylindryczny, wysmukły, wysokości do kilkunastu cm, biały, nieco jedwabisty, pusty w środku, przy podstawie lekko bulwiasto zgrubiały i pokryty drobnymi włoskami lub łuseczkami; pierścienia brak. Miąższ jest bardzo cienki, kruchy i bez wyraźnego zapachu. Od podobnych czernidłówek (np. C. atramentaria – czernidłówki pospolitej, C. lagopus czy C. picacea) odróżnia ją przede wszystkim drobniejsze, smuklejsze owocniki, mączysty lub włóknisty nalot na młodym kapeluszu, obecność bulwiasto zgrubiałej podstawy trzonu, siedlisko na odchodach i bogatej w nawóz glebie oraz mikroskopowe cechy (m.in. zarodniki elipsoidalne, ok. 8–11 µm, z centralnym porem rostkowym). Nazwa rodzajowa Coprinopsis oznacza „podobny do Coprinus”, a epitet cinerea – „popielaty”. Gatunek jest ważnym organizmem modelowym w badaniach genetycznych i rozwojowych grzybów (m.in. genom, rozmnażanie płciowe, mejoza), często hodowanym w laboratoriach.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaSzaryBiałyBrązowy

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Wolne
Wysyp zarodników: Czarny
Średnica kapelusza: 1–4 cm
Wysokość trzonu: 4–15 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ jest cienki i nie zmienia barwy po przekrojeniu; natomiast blaszki w miarę dojrzewania czernieją i rozpływają się w czarną, atramentową ciecz (autolizja).
Zapach i smak: Zapach jest słaby, nieokreślony, lekko grzybowy lub wilgotno-ziemisty, czasem nieco nieprzyjemny; smak nie jest istotną cechą rozpoznawczą i nie należy go sprawdzać.

Siedlisko

Łąka/pastwiskoParki/ogrodySkraj lasu / polana

Występuje na nawożonych glebach bogatych w azot: na odchodach zwierząt (zwłaszcza koni i bydła), na starych pastwiskach, łąkach, poboczach dróg, obrzeżach lasów oraz w ogrodach i parkach, gdzie rośnie na kompoście, obornikowanej ziemi lub zbutwiałych resztkach roślinnych. Owocniki pojawiają się pojedynczo lub w małych grupach, głównie od późnej wiosny do jesieni (maj–listopad), po ciepłych i wilgotnych okresach, szczególnie po deszczach. Jest pospolity na niżu i w niższych położeniach górskich w

⚠ Uwaga na pomyłki

Czernidłak pstry Czernidłak pospolity Czernidłak srokaty Czernidłak Błyszczący

Można ją pomylić z innymi, małymi czernidłówkami rosnącymi na obornikowanej glebie, m.in. z Coprinopsis lagopus (czernidłówką zajęczą – bardziej delikatną i pokrytą szybko znikającymi włoskami), C. atramentaria (czernidłówką pospolitą – większą, rosnącą na ziemi, o gładszym, szarobrązowym kapeluszu bez mączystego nalotu) czy Coprinopsis picacea (czernidłówką srokatą – z białymi, płatkowatymi resztkami osłony na ciemnym kapeluszu). Dokładne odróżnienie często wymaga badania mikroskopowego. Nie należy jej mylić z gatunkami jadalnymi z innych rodzajów, gdyż jest uznawana za nieprzydatną do spożycia, a część czernidłówek (C. atramentaria) w połączeniu z alkoholem wywołuje objawy zatrucia.

Źródło zdjęcia: Morten Pettersen via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin