Andy Jordan via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Czernidłak pospolity

Coprinopsis atramentaria

Trujący

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: kwi–lis
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Psathyrellaceae (kruchaweczkowate) › Coprinopsis

Owocniki wyrastają zwykle kępkami, rzadziej pojedynczo. Kapelusz młodo jest jajowaty lub dzwonkowaty, potem rozszerza się stożkowato-dzwonkowato i ma 3–7 cm średnicy. Powierzchnia jest szarawa do szarobrązowej, w środku często z brązowawymi, drobnymi łuseczkami, a na obrzeżu wyraźnie prążkowana i bruzdowana. Brzeg z wiekiem się podwija, pęka i rozpływa. Blaszki są bardzo gęste, wolne, początkowo białawe, następnie różowawo-szare, a w końcu czarne. Wraz z dojrzewaniem zamieniają się w czarną, atramentową ciecz (autoliza). Zarodniki są czarne, a odcisk zarodników czarny lub czarnobrunatny. Trzon jest cylindryczny, biały lub białawy, jedwabisto błyszczący, pusty w środku, kruchy, z mało wyraźnym, zanikającym pierścieniem u podstawy (strefą pierścieniowatą, często ledwie widoczną) – brak prawdziwego, wyraźnego pierścienia. Miąższ jest cienki, białawy, kruchy. Czernidłak pospolity odróżnia się od czernidłaka kołpakowatego (Coprinus comatus) brakiem szorstkich, odstających łusek; od czernidłaka szarego (Coprinopsis atramentaria) bliskie są C. acuminata i C. romagnesiana (z łuskowatym, rdzawym kapeluszem i smugami na trzonie). Nazwa gatunkowa „atramentaria” pochodzi od łacińskiego atramentum – atrament; w przeszłości z płynu z rozpływających się blaszek sporządzano atrament do pisania. Gatunek zawiera koprynę, która po spożyciu z alkoholem (także do kilku dni po posiłku) powoduje tzw. reakcję disulfiramową: zaczerwienienie twarzy, kołatanie serca, nudności i spadek ciśnienia.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaSzaryBrązowy

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Wolne
Wysyp zarodników: Czarny
Średnica kapelusza: 3–7 cm
Wysokość trzonu: 5–15 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ jest cienki i nie zmienia barwy po uszkodzeniu; jedynie blaszki z wiekiem czernieją i rozpływają się w czarną, atramentową ciecz (autolizę).
Zapach i smak: Zapach słaby, grzybowy, nieznacznie mączny lub nieokreślony; smak łagodny, nieistotny diagnostycznie i nie należy go sprawdzać, ponieważ grzyb jest trujący w połączeniu z alkoholem.

Siedlisko

Parki/ogrodyŁąka/pastwiskoSkraj lasu / polanaMartwe drewno/pniaki

Rośnie w miejscach silnie przekształconych przez człowieka: na trawnikach, w parkach, ogrodach, przydrożach, na poboczach, pastwiskach i na skrajach lasów. Występuje na bogatej w próchnicę glebie, często związanej z zakopanym drewnem, pniakami lub korzeniami (także drzew liściastych). Owocnikuje od wiosny do późnej jesieni (głównie od maja do października), zwłaszcza po deszczach i w wilgotnych okresach. Jest pospolity na nizinach i pogórzu.

⚠ Uwaga na pomyłki

Coprinopsis romagnesiana Czernidłak pstry Coprinopsis acuminata Czernidłak kołpakowaty Czernidłak Błyszczący

Można go pomylić z innymi czernidłakami, zwłaszcza z czernidłakiem kołpakowatym (Coprinus comatus) – ten ma wysoki, walcowaty, biały, łuskowaty kapelusz i jest jadalny w młodości, ale też ulega autolizie. Czernidłak połyskujący (Coprinellus micaceus) rośnie na drewnie, ma żółtobrązowy kapelusz pokryty błyszczącymi ziarenkami. Podobny jest także czernidłak plamisty (Coprinopsis picacea), niejadalny, z białymi łatami na kapeluszu, oraz Coprinopsis romagnesiana, mający łuskowaty, rdzawy kapelusz. Rozróżnienie opiera się na kształcie kapelusza, faktury powierzchni, siedlisku i obecności resztek osłony.

Źródło zdjęcia: Andy Jordan via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin