kdcs via GBIF.org — CC0 (domena publiczna)

Czernidłak kołpakowaty

Coprinus comatus

Warunkowo jadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: maj–lis
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Agaricaceae (pieczarkowate) › Coprinus (czernidłak)

Kapelusz u młodych owocników jest wąsko jajowaty do walcowatego, szczelnie objęty trzonem, później dzwonkowaty i rozwarty. Powierzchnia jest biała, pokryta kosmatymi, odstającymi łuskami, które są kremowe lub brązowawe, szczególnie na szczycie, gdzie kapelusz jest ciemniejszy, ochrowo-brązowy. Dojrzewając, kapelusz od brzegu zaczyna różowieć, następnie czernieje i rozpływa się w czarną, atramentową ciecz. Wysokość kapelusza wynosi zwykle 5–15 cm, a średnica 3–7 cm. Blaszki są gęste, wolne, bardzo cienkie, początkowo białe, potem różowe, a w końcu czarne. Trzon jest wysoki, cylindryczny, biały, gładki lub jedwabisty, włóknisty, pusty w środku, u podstawy lekko zgrubiały. Ma ruchomy, cienki, biały pierścień, który z wiekiem często opada lub zostaje u podstawy trzonu. Miąższ jest biały, miękki, w kapeluszu delikatny, a w trzonie włóknisty. Zarodniki są czarne, elipsoidalne i gładkie. Gatunek jest łatwy do rozpoznania dzięki wysokiemu, białemu, kosmatemu kapeluszowi w kształcie kołpaka oraz autolizie blaszek. Nazwa naukowa comatus znaczy „kosmaty, czupryniasty” i nawiązuje do łuskowatego kapelusza. W języku potocznym grzyb bywa nazywany „kałamarnikiem” lub „atramentówką” z racji czarnego płynu powstającego z blaszek. Zarodniki rozprzestrzeniają się dzięki rozpływaniu się kapelusza. Gatunek często owocnikuje masowo na ubitej, zaburzonej glebie, także na poboczach dróg i trawnikach, potrafi nawet przebijać asfalt.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaBiałyKremowyBrązowy

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Wolne
Wysyp zarodników: Czarny
Średnica kapelusza: 3–7 cm
Wysokość trzonu: 10–35 cm
Pierścień: Tak
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ młodych owocników jest biały i nie zmienia barwy, natomiast blaszki od dołu kapelusza stopniowo różowieją, a potem czernieją i rozpływają się w czarny, atramentowy płyn (autoliza).
Zapach i smak

Siedlisko

Łąka/pastwiskoParki/ogrodySkraj lasu / polana

Rośnie na ziemi bogatej w składniki odżywcze, na łąkach, pastwiskach, trawnikach, w parkach, ogrodach, przy drogach, na poboczach i hałdach. Często pojawia się na terenach zaburzonych, np. na wysypiskach ziemi, placach budowy, w miejscach z nawiezioną glebą. Występuje pospolicie na nizinach i w niższych położeniach górskich. Owocniki wyrastają pojedynczo lub w grupach od późnej wiosny do jesieni, najobficiej po deszczach, od sierpnia do października.

⚠ Uwaga na pomyłki

Coprinus sterquilinus Agaricus campestris Czernidłak pstry Czernidłak pospolity

Można go pomylić z innymi czernidłakami, np. czernidłakiem pospolitym (Coprinopsis atramentaria), który jest szary, gładszy i bez wyraźnych łusek, a spożycie z alkoholem powoduje zatrucie (efekt dwusulfiramowy). Czernidłak kołpakowaty ma wysoki, biały, kosmato-łuskowaty kapelusz i pierścień na trzonie. Podobne mogą być też młode pieczarki lub inne grzyby, lecz te nie mają czernijących i rozpływających się blaszek ani tak wydłużonego kapelusza. Czernidłak kołpakowaty należy zbierać wyłącznie młody, z jeszcze białymi blaszkami.

Źródło zdjęcia: kdcs via GBIF.org — CC0 (domena publiczna)

Autor opisu: Miłosz Admin