Ida Aalvik via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Dzwonkówka trująca

Entoloma sinuatum

Trujący

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: lip–paź
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Entolomataceae › Entoloma

Dzwonkówka trująca to duży, masywny grzyb o mięsistym owocniku. Kapelusz osiąga zwykle 6–20 cm średnicy, w młodości jest półkulisty lub wypukły z podwiniętym brzegiem, później rozpościera się, stając się szeroko wypukły, nieregularnie falisty, z szerokim, niskim, często słabo zaznaczonym garbem. Powierzchnia jest sucha, gładka, jedwabiście błyszcząca lub delikatnie włókienkowata, w wilgotnej pogodzie nieco lepka. Barwa jest kremowa, brudnobiała, szarawa, szarobrązowa lub ochrowo-brązowa, zwykle jaśniejsza ku brzegowi. Brzeg kapelusza długo pozostaje podwinięty, w starszych okazach bywa pofalowany i popękany. Hymenofor tworzą dość szerokie, gęste blaszki, zatokowato wycięte przy trzonie. U młodych owocników są białawe lub żółtawe, z wiekiem stają się różowe do łososioworóżowych od dojrzewających zarodników. Zarodniki są kanciaste, różowe, a wysyp zarodników różowy. Trzon jest gruby, pełny, walcowaty lub lekko maczugowaty, białawy do kremowego, jedwabiście włókienkowaty, bez pierścienia i bez pochwy. Miąższ jest zwarty, biały, o wyraźnym zapachu mącznym, często z nutą nieprzyjemną, stęchłą. Gatunek bywa mylony z jadalnymi grzybami o jasnych kapeluszach, zwłaszcza z młodymi owocnikami podgrzybków, pieczarek czy gąsek, dlatego kluczowe jest sprawdzenie koloru blaszek i wysypu zarodników. Różowiejące blaszki oraz brak pierścienia i pochwy sugerują dzwonkówkę. Nazwa rodzajowa Entoloma pochodzi od greckich słów oznaczających „wewnątrz” i „brzeg”, co nawiązuje do podwiniętego brzegu kapelusza, a epitet sinuatum nawiązuje do wyciętych blaszek. Jest to jeden z najczęstszych sprawców zatruć grzybowych w Europie, wywołujący silne objawy żołądkowo-jelitowe.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaKremowySzaryBrązowy

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Zatokowato wycięte
Wysyp zarodników: Różowy
Średnica kapelusza: 6–20 cm
Wysokość trzonu: 6–15 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ jest biały i po przekrojeniu ani uszkodzeniu nie zmienia wyraźnie barwy.
Zapach i smak: Zapach wyraźnie mączny, często z domieszką ogórkowo-stęchłą lub nieprzyjemnie słodkawą nutą, dość intensywny, zwłaszcza po rozkruszeniu miąższu; smak mączny, nie należy go sprawdzać przez kosztowanie, bo grzyb jest silnie trujący.

Siedlisko

Las liściastyLas mieszanySkraj lasu / polanaParki/ogrody

Rośnie w lasach liściastych i mieszanych, na ich skrajach, w parkach, na zadrzewionych łąkach i przy drogach, zwykle na żyznych, ciepłych, często wapiennych glebach. Tworzy mikoryzę głównie z dębami, bukami, grabami i lipami. Owocniki pojawiają się pojedynczo lub w grupach, czasem w kręgach, od lipca do października, zwłaszcza po ciepłych i wilgotnych okresach. Występuje głównie na niżu i w niższych położeniach górskich, jest w Polsce dość rzadki i lokalny.

⚠ Uwaga na pomyłki

Entoloma lividum Pieczarka biaława Bruzdniczek największy Gąska gołębia Lejkówka szarawa

Można ją pomylić z młodą gąską (Tricholoma), np. z gąską mydlaną (Tricholoma saponaceum), z mączniakami z rodzaju Clitopilus, a zwłaszcza z młodymi owocnikami czernidłaków czy pieczarek (Agaricus). Od pieczarek odróżnia ją brak pierścienia i różowe, a nie brunatne lub czekoladowe blaszki. Od jadalnej boczniaka i mąkoty Clitopilus prunulus odróżnia się dużym, masywnym owocnikiem i blaszkami zatokowatymi, nie zbiegającymi po trzonie. Gąski i podobne grzyby mają biały wysyp zarodników. Wszystkie grzyby o różowych blaszkach i mącznym zapachu należy odrzucać.

Źródło zdjęcia: Ida Aalvik via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin