Białoporek brzozowy

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon

sty–gru

Taksonomia

Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Polyporales (żagwiowce) › Fomitopsidaceae (pniarkowate) › Fomitopsis (pniarek)

Pniarek brzozowy (Fomitopsis betulina) jest pospolitym, jednorocznym grzybem poliporoidalnym z rodziny Fomitopsidaceae, występującym wyłącznie na brzozach (Betula spp.) w całej strefie circumborealnej półkuli północnej. Jest jednym z najlepiej rozpoznawalnych grzybów nadrzewnych, a jego charakterystyczny wygląd – przypominający końskie kopyto – sprawia, że trudno go pomylić z innym gatunkiem na brzozie. 1. Postać owocnika i morfologia zewnętrzna Owocniki (basidiocarpos) są jednoroczne, ale mogą przetrwać przez cały rok, często zimując w stanie żywym. Młode owocniki są kuliste lub bulwiaste, białe, z czasem przybierają kształt konsolowaty, nerkowaty, wachlarzowaty lub poduszkowaty, z garbem w środkowej części. Przyrastają do podłoża bocznie, za pomocą krótkiej, grubej, stérkowatej nasady (stąd w formularzu można wybrać „Kapelusz z trzonem” lub „Inny”). Powierzchnia górna jest gładka, naga i błyszcząca, u młodych owocników kremowobiała, z czasem przechodzi w barwy ochrowo-brązowe do szarobrązowych, z ciemniejszymi smugami i białawym nakrapianiem. Starsze owocniki mają skórkę popękaną i łuszczącą się płatami. Brzeg kapelusza jest zaokrąglony i podwinięty do dołu, co nadaje mu charakterystyczny, kopyto-waty profil. 2. Hymenofor (strona spodnia) Hymenofor jest rurkowy – składa się z jednej warstwy rurek o długości 1–8 mm, które u starszych okazów łatwo oddzielają się od miąższu kapelusza. Pory są okrągłe lub nieco kanciaste, bardzo drobne – 3–4 pory na milimetr – początkowo białe, z czasem kremowe do żółtawobrązowych, u starszych owocników mogą zzielenieć w wyniku porostu glonów. Powierzchnia porów jest zagłębiona względem brzegu kapelusza, co jest cechą charakterystyczną tego gatunku. Wysyp zarodników jest biały. 3. Miąższ, zapach i smak Miąższ (kontekst) jest biały, u młodych owocników mięsisto-korkowaty i soczysty, u starszych – suchy, korkowaty, twardy, o konsystencji przypominającej skórę lub korek. Na przekroju widoczne jest marmurkowate, białe użylenie. Zapach jest przyjemny, grzybowy; smak kwaśny i nieco gorzki. Miąższ jest łatwopalny i przez wieki służył jako hubka do krzesania ognia oraz jako materiał do ostrzenia brzytew (stąd angielska nazwa „razor strop fungus”). 4. Cechy mikroskopowe System strzępkowy jest dimityczny – strzępki generatywne są cienkościenne, ze sprzączkami, strzępki szkieletowe grubościenne, bez sprzączek. Podstawki są maczugowate, 4-sterygmowe, o wymiarach 12–20 × 5–7 µm. Zarodniki są cylindryczne do elipsoidalnych, gładkie, hialinowe, nieamyloidalne, o wymiarach 3–6 × 1–2,5 µm. W hymenium brak szczecinek (setae), co odróżnia ten gatunek od wielu innych poliporów. 5. Biologia i ekologia Pniarek brzozowy jest organizmem pasożytniczo-saprotroficznym. Zasiedla żywe, osłabione brzozy – szczególnie te rosnące w zacienieniu i o zmniejszonej żywotności – a po śmierci drzewa kontynuuje rozwój jako saprotrof, rozkładając drewno. Powoduje intensywną brunatną zgniliznę sześcienną (brown cubical rot) drewna, która sprawia, że tkanka drzewna staje się krucha i rozpada się na drobny proszek. Jest jednym z nielicznych grzybów brunatnej zgnilizny atakujących wyłącznie drzewa liściaste. Występuje wyłącznie na brzozach – nie notowano go na innych rodzajach drzew. (Uwaga: bardzo młode owocniki są przez niektóre źródła uznawane za jadalne, ale w praktyce nie mają wartości kulinarnej – miąższ jest korkowaty, łykowaty, o kwaśnym i gorzkim smaku. Gatunek nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.)