
Inonotus obliquus (Fr.) Pilát
⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.
Błyskoporek podkorowy tworzy dwa zasadniczo różne stadium rozwojowe: stadium wegetatywne (anamorfa, tzw. czaga) oraz stadium generatywne (teleomorfa, owocnik właściwy). Stadium wegetatywne ma postać nieregularnego, bulwiastego chancra (sklerocjum) o wyglądzie zwęglonego drewna. Powierzchnia zewnętrzna jest czarna do ciemnobrązowej, głęboko spękana, o fakturze przypominającej spalony węgiel, rozpadająca się na małe, kanciaste kawałki. Ciemne zabarwienie wynika z dużej zawartości melaniny. Sklerocjum jest twarde i silnie przytwierdzone do pnia, często puste u podstawy. Wnętrze jest brunatno‑rdzawe do brunatno‑żółtawego, z żółtymi żyłkami, twarde, korkowate, ziarniste. Miąższ czernieje w obecności KOH (wodorotlenek potasu), co stanowi użyteczną cechę diagnostyczną. W tkance sklerocjum wytwarzane są grubościenne, bezpłciowe zarodniki przetrwalnikowe – chlamydospory, początkowo bezbarwne, później szarozielone, w stadium dojrzałym rdzawo‑brązowe. Ważne: sklerocjum nie jest typowym owocnikiem, lecz formą przetrwalnikową zbudowaną z mieszaniny strzępek grzyba i zhipertrofizowanych tkanek drzewa. Stadium generatywne tworzy cienką, rozpostartą (resupinowaną) skorupę pod korą drzewa, pojawiającą się zwykle 3–4 lata po śmierci drzewa. Owocnik jest roczny, mięsisto‑korkowaty za młodu, twardy i łamliwy po wyschnięciu. Powierzchnia porów jest początkowo biaława do żółtawej, z wiekiem ciemnieje do brunatno‑czerwonawej, z metalicznym, srebrzystym połyskiem. Pory są okrągłe, kanciaste lub wydłużone, w liczbie 6–8 na milimetr; dissepiments (ściany między porami) są grube i całkowite za młodu, później cienkie i postrzępione. Warstwa rurek jest często ułożona skośnie (stąd epitet „obliquus”), łamliwa, ciemnobrązowa, o grubości do 3 cm. Subiculum (warstwa między rurkami a podłożem) jest cienkie (3–7 mm), miękkie, później korkowate, słabo strefowane, żółtawo‑brunatne do pomarańczowo‑brunatnego. Wysyp zarodników jest bladożółty do żółtozielonkawego. Cechy mikroskopowe: strzępki hialinowe, często rozdęte do 20 μm szerokości, ze sprzączkami; szczecinki (setae) obecne w hymenium i kontekście, subulowane do brzuchatych, 16–22(40) × 4,5–7 μm, o pogrubionych, brunatnych ścianach; podstawki szeroko maczugowate, z 2–4 sterygmami, bez sprzączek u podstawy, 15–20 × 8–12 μm; zarodniki jajowate do szeroko elipsoidalnych, gładkie, z lekko pogrubioną ścianą, z gutulami, hialinowe do bladożółtych. Zapach i smak: słaby, przyjemny zapach; smak łagodny.
🛡 Ochrona częściowa — nie zrywaj i nie niszcz tego gatunku.
Błyskoporek podkorowy jest pasożytem powodującym białą zgniliznę drewna (white heart rot) u kilku gatunków drzew liściastych. Najczęstszymi żywicielami są brzozy: Betula pendula, B. pubescens, B. carpatica. Rzadziej występuje na innych drzewach liściastych: Acer campestre, Acer pseudoplatanus, Alnus glutinosa, Alnus incana, Fraxinus excelsior, Quercus cerris, Q. petraea, Q. robur, Ulmus sp. oraz Fagus sylvatica. Zasiedla borealne lasy brzozowe oraz górskie lasy strefy umiarkowanej w Rosji, Skandynawii, Europie Środkowej i Wschodniej; na niższych szerokościach geograficznych (Europa Zachodnia i Południowa, Ameryka Północna, Azja) jest rzadki. W Czechach spotykany na brzozach rosnących na torfowiskach i w chłodniejszych, wilgotnych obszarach górskich. W Polsce rośnie zasadniczo wyłącznie na brzozie, choć sporadycznie może występować na innych gatunkach drzew; nie należy do grzybów pospolitych. Zasobność sklerocjów w drzewostanach z udziałem brzozy wynosi blisko 1,3 kg/ha, przy czym najbardziej zasobne są drzewostany, w których wiek brzozy przekracza 60 lat.
Gatunek objęty w Polsce ochroną częściową. Nie mylić z pniarkiem brzozowym – kluczowa cecha to czarna, spękana, zwęglona powierzchnia sklerocjum. Grzyb pasożytuje na żywych drzewach – zbieranie sklerocjum może osłabić drzewo.
Źródło zdjęcia: GBIF.org via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)
Autor opisu: Miłosz Admin