Emilie Skogstad Aasheim via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Gąska niekształtna

Tricholoma portentosum

Jadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: wrz–lis
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Tricholomataceae (gąskowate) › Tricholoma

Kapelusz ma 4–12 cm średnicy. W młodości jest stożkowato-dzwonkowaty, potem wypukły i w końcu rozpostarty z szerokim, tępym garbem pośrodku, a brzeg często pozostaje długo podwinięty i z wiekiem faliście wyginany lub popękany. Skórka jest gładka, w wilgotne dni śliska i lepka, a po wyschnięciu błyszcząca. Cechą charakterystyczną jest radialne, włókienkowate użyłkowanie. Barwa jest szara, szarobrązowa, oliwkowoszara lub ciemnomysia, często z fioletowawym albo oliwkowożółtawym połyskiem. Środek jest ciemniejszy, a brzeg jaśniejszy i z wiekiem żółknie lub zielenieje. Blaszki są dość szeroko rozstawione, wykrojone (zatokowate) przy trzonie, białe, z wiekiem kremowe lub żółtawe, czasem z zielonkawożółtym odcieniem, zwłaszcza przy ostrzu. Zarodniki są białe. Trzon ma 5–12 cm wysokości, jest walcowaty, pełny i często sięga głęboko w ściółkę, a ku podstawie bywa zgrubiały lub zwężony. Jest biały, z żółtawym lub zielonkawożółtym nalotem, głównie w górnej części, a powierzchnię ma podłużnie włókienkowatą. Nie ma pierścienia ani pochwy. Miąższ jest biały, dość zwarty, o mącznym zapachu. Od podobnych gąsek szarych odróżnia go połączenie jasnych, żółtawiących blaszek i żółtawego trzonu z szaro-oliwkowym, lepkim, radialnie włókienkowatym kapeluszem oraz łagodnym, mącznym smakiem. Nazwa „portentosum” (łac. „zadziwiający, niezwykły”) nawiązuje do niezwykłego wyglądu lub zaskakującego pojawiania się późną jesienią. Gatunek jest jednym z ostatnich wartościowych grzybów sezonu, bo owocniki potrafią rosnąć masowo aż do pierwszych przymrozków, a nawet do grudnia. Często tworzy rzędy lub „czarcie kręgi”.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaSzaryŻółty

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Zatokowato wycięte
Wysyp zarodników: Biały
Średnica kapelusza: 4–12 cm
Wysokość trzonu: 5–12 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ jest biały i po przekrojeniu lub uszkodzeniu nie zmienia barwy, a jedynie tuż pod skórką kapelusza i przy brzegu blaszek może mieć lekko żółtawy odcień.
Zapach i smak: Zapach jest wyraźnie mączny, świeży i ogórkowo-mączny, o umiarkowanej intensywności, a smak miąższu łagodny, mączny, bez goryczy.
Podłoże

Siedlisko

Las iglastyLas mieszany

Rośnie w suchych i świeżych borach sosnowych oraz w lasach mieszanych z udziałem sosny, na glebach piaszczystych, ubogich i kwaśnych, często wśród mchów i igliwia. Tworzy mikoryzę głównie z sosną zwyczajną, rzadziej z innymi drzewami iglastymi. Występuje na niżu i w niższych partiach gór. Owocniki pojawiają się od września do listopada, a przy łagodnej pogodzie nawet do grudnia, najobficiej po jesiennych deszczach, często grupowo.

⚠ Uwaga na pomyłki

Gąska ostra Gąska zielonka Gąska szarobrązowa Gąska tygrysia Bedłka mydlana Gąska pieprzna

Można go pomylić z innymi gąskami o szarych kapeluszach. Gąska mydlana (Tricholoma saponaceum) pachnie mydłem lub wilgotną ziemią, a jej miąższ na przekroju często różowieje lub czerwienieje. Gąska ziemista (T. terreum) i gąska szarobrązowa (T. myomyces) są suche, drobnołuskowate lub filcowate i mają szare blaszki. Gąska pasiasta (T. virgatum) jest piekąca i gorzka, ma stożkowaty, ostro zakończony garb i srebrzystoszary kapelusz bez żółtych odcieni. Gąska ostra (T. sciodes) jest również piekąca i gorzka, ale ma ciemniejszy kapelusz i szarawe blaszki. Gąska tygrysia (T. pardinum) jest trująca i ma grube, łuskowate kapelusze z szarymi łuskami. Zielonka (T. equestre) ma żółty kapelusz i uważa się ją za niebezpieczną. Łatwo też pomylić się z trującą dzwonkówką (Entoloma sinuatum), która ma róż

Źródło zdjęcia: Emilie Skogstad Aasheim via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin