dorian via GBIF.org — CC0 (domena publiczna)

Opieńka miodowa

Armillaria mellea

Warunkowo jadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: sie–lis
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Physalacriaceae (obrzękowcowate) › Armillaria (opieńka)

Kapelusz u młodych owocników jest półkulisty lub dzwonkowaty z podwiniętym brzegiem, z wiekiem staje się płasko rozpostarty, czasem z niskim, szerokim garbem pośrodku. Osiąga zwykle 3–15 cm średnicy. Barwa jest bardzo zmienna, od miodowożółtej, oliwkowożółtej po brązowawą, zależnie od podłoża i wieku; środek bywa ciemniejszy. Powierzchnia jest sucha lub lekko wilgotna, w środku pokryta drobnymi, ciemnymi, brunatnymi łuseczkami, które ku brzegowi zanikają. Brzeg u starszych okazów bywa prążkowany i prześwitują przez niego blaszki. Blaszki są białawe lub kremowe, z wiekiem rdzawo plamiste, nieco zbiegające lub przyrośnięte do trzonu. Trzon jest cylindryczny, walcowaty, często zwężony ku podstawie lub rozszerzony (ale bez bulwy), włóknisty, twardy, 5–15 cm wysokości, u góry jasny, ku dołowi żółtawy, brązowawy do ciemnobrązowego. Charakterystyczny jest biały lub żółtawy, błoniasty pierścień na trzonie, u starszych okazów z żółtymi płatkami na krawędzi. Miąższ jest biały, w kapeluszu cienki, w trzonie włóknisty i twardy. Owocniki rosną w gęstych kępach, często liczących kilkadziesiąt sztuk, zrośnięte u podstaw trzonów. Spod kapelusza opada obficie biały zarodnikowy pył, pokrywający często kapelusze niżej rosnących grzybów. Opieńka miodowa jest groźnym pasożytem drzew, wywołującym białą zgniliznę korzeni i podstawy pnia. Pod korą i w glebie tworzy czarne, sznurowate ryzomorfy (grzybnia sznurowata), przypominające sznurówki, którymi rozprzestrzenia się na duże odległości. Ryzomorfy, a także grzybnia, wykazują biolumienscencję (świecą zielonkawo w ciemności, tzw. „kłamliwy ogień”, tzw. fox-fire). Opieńka miodowa jest częścią kompleksu gatunków (Armillaria mellea s.l.), trudnych do odróżnienia w terenie; jeden z organizmów tego rodzaju (Armillaria ostoyae) uchodzi za jeden z największych żywych organizmów na Ziemi. Nazwa łacińska „mellea” oznacza „miodowa” i odnosi się do barwy kapelusza.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaŻółtyBrązowyKremowy

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Przyrośnięte
Wysyp zarodników: Biały
Średnica kapelusza: 3–15 cm
Wysokość trzonu: 5–15 cm
Pierścień: Tak
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ po przekrojeniu nie zmienia barwy, pozostaje biały do kremowego; jedynie w podstawie trzonu może z wiekiem lekko brązowieć.
Zapach i smak: Zapach przyjemny, grzybowy, lekko owocowy lub słodkawy, o średniej intensywności; smak miąższu młodych owocników łagodny, u starszych okazów i trzonu cierpkawy i ściągający.

Siedlisko

Las liściastyLas mieszanyLas iglastyParki/ogrodySkraj lasu / polana

⚠ Uwaga na pomyłki

Opieńka ciemna Maślanka wiązkowa Maślanka ceglasta Łuskwiak zmienny Opieńka żółtawa hełmówka jadowita

Najgroźniejsza jest pomyłka z śmiertelnie trującą gałązkówką (Galerina marginata), która rośnie na drewnie, ma rdzawobrązowy odcisk zarodników, mniejsze owocniki, pierścień cienki i nie tworzy tak dużych kęp; opieńka ma biały odcisk zarodników i łuski na kapeluszu. Podobne jest też łysiczka (Hypholoma fasciculare) – siarkowożółta, o gorzkim smaku, blaszki zielonkawe i fioletowoczarne, bez pierścienia; oraz maślanka ceglastoczerwona (Hypholoma lateritium). Z opieńkami z kompleksu (A. ostoyae, A. gallica, A. cepistipes) można mylić gatunki te bez pierścienia lub o łuskach ciemniejszych; wszystkie wymagają obróbki cieplnej. Opieńka miodowa wyróżnia się białym pierścieniem, kępkowym wzrostem i białym wysypem zarodników.

Źródło zdjęcia: dorian via GBIF.org — CC0 (domena publiczna)

Autor opisu: Miłosz Admin