Richard Fuller via GBIF.org — CC0 (domena publiczna)

Tęgoskór cebulowaty

Scleroderma cepa

Trujący

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: lip–lis
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Boletales (borowikowce) › Sclerodermataceae (tęgoskórowate) › Scleroderma (tęgoskór)

Tęgoskór cebulowaty tworzy owocniki kuliste lub spłaszczono-kuliste, o średnicy zwykle 2–8 cm, siedzące bezpośrednio na ziemi lub osadzone na bardzo krótkiej, ścieśnionej, pseudotrzonowej podstawie, często z korzeniowatymi sznurami grzybni. Skórka (perydium) jest stosunkowo cienka, ok. 1–2 mm, giętka i skórzasta, gładka lub w starszych okazach drobno spękana i łuskowata, barwy jasnobrązowej, płowej, ochrowej lub brudnokremowej, czasem ze skórzastym połyskiem. Po przekrojeniu jest biaława i przy dotyku może lekko różowieć. Odznacza się od innych tęgoskórów właśnie cienką, elastyczną okrywą, która bywa gładka, a dopiero z wiekiem popękana. Wnętrze owocnika (gleba) za młodu jest zbite, białe, następnie szybko ciemnieje do barwy szaroczarnej, fioletowo-czarnej lub oliwkowobrunatnej, bez wyraźnego marmurkowania w dojrzałości. Dojrzałe owocniki pękają na szczycie nieregularnym otworem lub strzępią się, uwalniając brunatny pył zarodników. Brak typowego kapelusza, blaszek i trzonu, a hymenofor ma postać gleby wypełniającej cały owocnik. Zarodniki są kuliste, kolczasto-brodawkowate, brunatne. Nazwa rodzajowa Scleroderma pochodzi z greckiego: skleros – twardy i derma – skóra, a epitet cepa oznacza po łacinie cebulę, od kształtu owocnika. Grzyb tworzy mikoryzę z drzewami liściastymi i iglastymi, często pojawia się na terenach zdegradowanych, w parkach i na poboczach. Może występować na glebach ubogich i piaszczystych. Do odróżnienia od innych tęgoskórów (zwłaszcza S. citrinum) służy gładsza, cieńsza i jaśniejsza skórka oraz brak grubych, wyraźnych brodawek.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaBrązowyKremowyŻółty

Postać owocnika: Kulisty (purchawka)
Hymenofor: Gleba (wnętrze owocnika)
Wysyp zarodników: Brązowy
Średnica kapelusza: 2–8 cm
Wysokość trzonu: 0–2 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Po przekrojeniu młoda wnętrze (gleba) jest białawe i jędrne, po czym dość szybko, w miarę dojrzewania, ciemnieje do szaroczarnego lub fioletowobrunatnego, a w końcu zamienia się w oliwkowobrązowy pył zarodników; po przekrojeniu może też lekko różowieć.
Zapach i smak: Zapach jest słaby, nieco ziemisty lub gumowo-surowo-ziemniaczany, u starszych okazów bardziej nieprzyjemny; smaku nie należy sprawdzać, bo gatunek jest niejadalny i może wywoływać dolegliwości żołądkowe.

Siedlisko

Las liściastyLas mieszanySkraj lasu / polanaParki/ogrodyŁąka/pastwisko

⚠ Uwaga na pomyłki

Tęgoskór cytrynowy Jeleniak sarni Calvatia utriformis Purchawka chropowata Tęgoskór brodawkowany

Najłatwiej pomylić go z innymi tęgoskórami, zwłaszcza z tęgoskórem pospolitym (Scleroderma citrinum), który ma grubszą, twardą, żółtobrązową skórkę pokrytą wyraźnymi, grubymi łuskami i szybko ciemniejącą, fioletowoczarną glebę z białymi żyłkami. Tęgoskór cebulowaty ma cieńszą, giętką, gładszą lub drobno spękaną skórkę. Można go też pomylić z młodymi purchawkami (Lycoperdon, Calvatia) i bombowcami, ale u nich wnętrze młodych owocników jest czysto białe i jednolite, bez ciemnej gleby i bez twardej skórki. Młode purchawki są jadalne, a tęgoskóry nie — kluczowe jest przekrojenie owocnika: u tęgoskórów gleba szybko ciemnieje, a u purchawek pozostaje biała i jednorodna. Młode okazy łatwo też pomylić z trufami i jelenią truflą (Elaphomyces), które mają twardą okrywę i ciemne wnętrze, ale rosną po

Źródło zdjęcia: Richard Fuller via GBIF.org — CC0 (domena publiczna)

Autor opisu: Miłosz Admin