Michael Steinwandter via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Borowik sosnowy

Boletus pinophilus

Jadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: cze–lis
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Boletales (borowikowce) › Boletaceae (borowikowate) › Boletus (borowik)

Borowik sosnowy (szlachetny, usiatkowany ciemny) to jeden z najbardziej cenionych grzybów leśnych. Kapelusz jest początkowo półkulisty i mocno wypukły, z wiekiem poduszkowaty i szeroko wypukły, osiąga zwykle 7–25 cm średnicy. Skórka jest sucha, matowa lub lekko oklapnięta, u młodych okazów delikatnie aksamitna, w czasie wilgotnej pogody nieco lepka i błyszcząca. Barwa jest ciemnobrązowa, czerwonobrązowa do kasztanowatej, często z jaśniejszymi, białawymi plamami i wyraźnie jaśniejszym brzegiem, zwłaszcza u młodych owocników. Kapelusze są zwykle bardziej ciemne i czerwonawe niż u borowika szlachetnego. Hymenofor jest rurkowaty. Rurki są u młodych owocników białe i drobne, szczelnie zamknięte, potem żółkną i stają się żółtozielonawe do oliwkowych, łatwo oddzielają się od miąższu kapelusza i są wokół trzonu wycięte lub zatokowate. Pory są drobne, okrągłe, u młodych biało-kremowe, później żółtawozielone, po uciśnięciu nie zmieniają barwy. Trzon jest masywny, baryłkowaty do maczugowatego, z wiekiem bardziej walcowaty, brązowawy lub czerwonobrązowy, pokryty wyraźną, białawą do brązowawej siatką, która obejmuje często całą jego długość lub przynajmniej górną część. Miąższ jest zwarty, twardy, biały, w starszych owocnikach bardziej miękki i gąbczasty, z przyjemnym zapachem. Cechy odróżniające to ciemny, czerwonobrązowy kapelusz, wyraźna siatka na trzonie, biały miąższ niezmieniający barwy, brak gorzkiego smaku i związek z sosną na kwaśnych glebach. Nazwa gatunkowa pinophilus pochodzi z łaciny i oznacza „miłośnik sosen”, co odnosi się do jego mikoryzy z sosną. Borowiki od dawna mają duże znaczenie kulturowe i kulinarne w Polsce, gdzie są symbolem udanego grzybobrania i tradycyjnym składnikiem potraw wigilijnych (suszone).

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaBrązowy

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Rurki (pory)
Wysyp zarodników: Oliwkowy
Średnica kapelusza: 7–25 cm
Wysokość trzonu: 8–20 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ jest biały i po przekrojeniu lub uszkodzeniu nie zmienia barwy, co najwyżej po dłuższym czasie lekko ciemnieje; pod skórką kapelusza bywa zabarwiony winnoczerwono-brązowawo.
Zapach i smak: Zapach przyjemny, grzybowy, lekko orzechowy i słodkawy, o umiarkowanej intensywności; smak łagodny, orzechowy, bez goryczy (surowy miąższ można bezpiecznie ocenić, ponieważ gatunek nie ma gorzkich ani piekących odpowiedników wśród typowych okazów).
Podłoże: Gleba, Ściółka
Sposób odżywiania

Siedlisko

Las iglastyLas mieszanySkraj lasu / polanaGóry

Rośnie w lasach iglastych i mieszanych, zwłaszcza w borach sosnowych i świerkowych, na glebach kwaśnych, piaszczystych, dobrze przepuszczalnych, często wśród mchów, borówek i wrzosów. Tworzy mikoryzę głównie z sosną zwyczajną, rzadziej ze świerkiem lub jodłą, a także czasem z dębem i bukiem w lasach mieszanych. Występuje od nizin po niższe partie gór. Owocniki pojawiają się od czerwca do listopada, najobficiej po okresach ciepłych deszczy w sierpniu i wrześniu, a często też w ciepłej jesieni.

⚠ Uwaga na pomyłki

Krasnoborowik Ceglastopory Borowik szatański Goryczak żółciowy Borowik szlachetny borowik usiatkowany

Najgroźniejszy sobowtór to goryczak żółciowy (Tylopilus felleus): ma różowiejące rurki, brunatną siatkę na trzonie i bardzo gorzki smak, który psuje potrawę, choć nie jest śmiertelnie trujący. Borowik szlachetny (Boletus edulis) jest jaśniejszy, z jaśniejszą siatką, związany bardziej z dębem, bukiem i świerkiem. Borowik ceglastopory (Neoboletus erythropus) i borowik szatański (Rubroboletus satanas) mają czerwone pory lub czerwone elementy na trzonie, a ich miąższ zmienia barwę na niebiesko, w przeciwieństwie do borowika sosnowego, którego miąższ pozostaje biały. Borowik usiatkowany (Boletus reticulatus) ma jaśniejszy, szarobrązowy kapelusz, często popękany, i rośnie pod liściastymi.

Źródło zdjęcia: Michael Steinwandter via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin