vuikaan via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Borowik szatański

Rubroboletus satanas

Trujący

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: cze–wrz
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Boletales (borowikowce) › Boletaceae (borowikowate) › Rubroboletus (krwistoborowik)

Borowik szatański to jeden z największych i najbardziej masywnych borowików w Polsce, bardzo rzadki i ciepłolubny. Kapelusz ma kształt półkulisty, u starszych okazów poduszkowaty, osiąga zwykle 6–30 cm średnicy. Powierzchnia jest sucha, gładka lub lekko aksamitna, o barwie białawej, szarawej, oliwkowoszarej, kremowej lub z odcieniem brudnożółtym i zielonkawym. Brzeg kapelusza bywa lekko podwinięty. Młode owocniki mają kapelusz bardzo zwarty, jasny i twardy. Hymenofor jest rurkowy, rurki są żółtawe lub zielonkawożółte i łatwo oddzielają się od miąższu. Ujścia porów są początkowo żółte, potem pomarańczowe, a w końcu krwistoczerwone, co jest jedną z kluczowych cech gatunku; u bardzo młodych okazów mogą być jeszcze żółtawe. Trzon jest bardzo gruby, masywny, baryłkowaty lub bulwiasty, u dołu często rozszerzony, żółtawy w górnej części, czerwony w środkowej, a u podstawy żółtawo-brązowawy lub czerwonawy. Pokrywa go wyraźna, czerwona siateczka, zwykle drobna, szczególnie w górnej części trzonu. Miąższ jest białawy lub jasnożółty, zwarty, w trzonie czasem lekko czerwonawy przy podstawie; po przekrojeniu niebieszczeje. Gatunek wyróżnia kombinacja jasnego, szarawobiałego kapelusza, czerwonych porów oraz grubego, baryłkowatego trzonu z czerwoną siateczką, a także nieprzyjemny zapach starszych okazów. Nazwa „satanas” (szatański) nawiązuje do jego złej sławy jako grzyba trującego; została nadana przez Lenza w XIX wieku. Dawniej mylnie uznawano go za wyjątkowo groźny, choć zatrucia zwykle ograniczają się do silnych dolegliwości żołądkowo-jelitowych. W Polsce jest gatunkiem rzadkim i podlegającym ochronie, występującym głównie na południu kraju.

🛡 Ochrona ścisła — nie zrywaj i nie niszcz tego gatunku.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaBiałySzaryKremowy

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Rurki (pory)
Wysyp zarodników: Oliwkowy
Średnica kapelusza: 6–30 cm
Wysokość trzonu: 5–15 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ po przekrojeniu zmienia barwę na niebieskawą, najpierw szybko i słabo, szczególnie nad rurkami i w górnej części trzonu, a z czasem przechodzi w bladoniebieski; zmiana nie jest tak intensywna jak u niektórych innych borowików.
Zapach i smak: U młodych owocników zapach jest słabo wyczuwalny i owocowy, natomiast u starszych okazów staje się bardzo intensywny, mdląco-gnilny, podobny do zepsutej cebuli lub padliny; smaku nie należy sprawdzać, bo grzyb jest trujący.

Siedlisko

Las liściastySkraj lasu / polanaGleba wapienna

Rośnie w ciepłych, widnych lasach liściastych i na ich skrajach, najczęściej pod dębami, bukami, grabami i lipami, w mikoryzie z drzewami. Preferuje gleby wapienne, suche i dobrze nagrzane, często na południowych zboczach i w miejscach nasłonecznionych. W Polsce występuje rzadko, głównie na południu kraju, na niżu i w pogórzach. Owocniki pojawiają się od czerwca do września, najczęściej w ciepłe lata po okresach opadów.

⚠ Uwaga na pomyłki

Krasnoborowik Ceglastopory Krwistoborowik lubczykowy Borowik purpurowy Krwistoborowik wilczy Imperator torosus Modroborowik ponury

Można go pomylić z innymi czerwonoporowymi borowikami, zwłaszcza z borowikiem szczeciniastym lub borowikiem wilczym (Rubroboletus lupinus), borowikiem Le Galów (Rubroboletus legaliae) oraz z borowikiem purpurowym (Imperator rhodopurpureus). Borowik szatański ma bardzo jasny, szarawobiały kapelusz, czerwone pory i czerwoną siateczkę na trzonie. Borowik Le Galów ma różowawy kapelusz, a borowik wilczy ma bardziej żółtawo-oliwkowy lub różowawy kapelusz i drobniejszą siateczkę. Młode okazy mogą być mylone również z borowikiem szlachetnym, ale ten ma jasne pory i brak czerwonych barw na trzonie. Najbezpieczniej nie zbierać żadnych borowików z czerwonymi porami.

Źródło zdjęcia: vuikaan via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin