Jan Alsvik via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Łuskwiak nastroszony

Pholiota squarrosa

Trujący

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: sie–lis
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Strophariaceae (pierścieniakowate) › Pholiota

Łuskwiak nastroszony tworzy owocniki zwykle w gęstych kępach, złożonych z kilku do kilkunastu, a nawet kilkudziesięciu osobników, wyrastających z jednego miejsca na drewnie. Kapelusz jest początkowo półkulisty lub dzwonkowaty, później rozpościera się do płasko wypukłego, z szerokim, tępym garbem; ma 3–12 cm średnicy. Powierzchnia jest słomkowożółta, żółtobrązowa lub ochrowa, a cała pokryta jest charakterystycznymi, ciemniejszymi, brązowymi, odstającymi i nastroszonymi łuskami, ułożonymi koncentrycznie. Brzeg kapelusza u młodych okazów jest podwinięty i bywa ozdobiony resztkami osłony. Sucha, matowa powierzchnia nie jest śluzowata. Blaszki są gęste, przyrośnięte lub lekko zbiegające ząbkiem, u młodych owocników żółtawe lub oliwkowożółte, z wiekiem rdzawobrązowe do cynamonowobrązowych, przez co zarodniki dają rdzawobrązowy odcisk. Trzon jest walcowaty, sztywny, często wygięty, u podstawy zwężony, a w kępie zrośnięty z innymi trzonami. Powyżej pierścienia ma barwę jasnożółtą i jest gładki, a poniżej pierścienia jest gęsto pokryty odstającymi, ciemnymi łuskami tej samej barwy co kapelusz. Pierścień jest włóknisty, łuskowaty, nietrwały, często zanika i pozostaje jako strefa pierścieniowata. Miąższ jest jasnożółty, zwarty, o zapachu rzodkwi. Od podobnych łuskwiaków odróżnia go sucha, nie śluzowata powierzchnia, wyraźnie odstające łuski na kapeluszu i trzonie oraz rzodkiewkowy zapach. Nazwa rodzajowa Pholiota pochodzi od greckiego pholis – łuska, a epitet squarrosa oznacza „nastroszony, szorstko łuskowaty”. Gatunek jest pasożytem osłabiającym i powodującym białą zgniliznę drewna, często rośnie u podstawy pni żywych drzew, ale kontynuuje rozwój także na martwym drewnie. Bywa szkodnikiem w sadach i parkach.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaŻółtyBrązowyPomarańczowy

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Przyrośnięte
Wysyp zarodników: Brązowy
Średnica kapelusza: 3–12 cm
Wysokość trzonu: 5–12 cm
Pierścień: Tak
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ jest żółtawy i po przekrojeniu nie zmienia wyraźnie barwy, ewentualnie w dolnej części trzonu lekko ciemnieje do rdzawego odcienia.
Zapach i smak: Zapach wyraźny, rzodkiewkowaty lub lekko zbliżony do surowej rzepy, o średniej intensywności; smak nieprzyjemny, rzodkiewkowaty, często gorzkawy.

Siedlisko

Las liściastyLas mieszanyParki/ogrodySkraj lasu / polanaMartwe drewno/pniaki

⚠ Uwaga na pomyłki

Maślanka wiązkowa Łuskwiak zmienny Opieńka miodowa łuskwiak rdzawołuskowy Łuskwiak ognisty Łuskwiak złotawy

Można go pomylić z łuskwiakiem zmiennym (Pholiota squarrosoides), który ma lepką, wilgotną powierzchnię kapelusza i białawy miąższ, oraz z łuskwiakiem ognistym (Pholiota flammans), który jest bardziej cytrynowożółty lub pomarańczowy i bez rzodkiewkowego zapachu. Podobny jest także łuskwiak złotawy (Pholiota aurivella), który ma lepki, śluzowaty kapelusz. Niebezpiecznie podobne mogą być kępy podobnych rdzawo zarodnikujących gatunków, np. Hypholoma fasciculare (maślanka wiązkowata), trująca, o gładkim kapeluszu i zielonkawych blaszkach, oraz opieńki (Armillaria), które mają biały odcisk zarodników i drobne łuseczki. Kluczowe: nastroszone łuski i rdzawy odcisk zarodników.

Źródło zdjęcia: Jan Alsvik via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin