Nicola van Berkel via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Łuskwiak zmienny

Kuehneromyces mutabilis

Warunkowo jadalny

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: kwi–lis
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Agaricales (pieczarkowce) › Strophariaceae (pierścieniakowate) › Kuehneromyces

Kapelusz ma 2–6 cm średnicy, w młodości wypukły lub dzwonkowaty, później rozpostarty z szerokim, tępym garbkiem. Jest higrofaniczny, czyli zmienia barwę w zależności od wilgotności: w stanie wilgotnym jest cynamonowobrązowy, miodowy do rdzawobrązowego, przezroczysto prążkowany na brzegu, a podczas schnięcia jaśnieje od środka, stając się ochrowożółty. Powstają wtedy dwustrefowe, jasne i ciemne obszary. Powierzchnia jest gładka, naga, lekko śliska i błyszcząca. Blaszki są gęste, przyrośnięte lub lekko zbiegające zębem, z początku jasnobeżowe, potem rdzawobrązowe od dojrzewających zarodników. Wysyp zarodników jest rdzawobrązowy. Trzon ma 4–10 cm wysokości i 0,4–1 cm grubości, jest cylindryczny, często lekko zgięty, pusty z wiekiem. Ma wyraźny, wąski, błoniasty pierścień, który z czasem brunatnieje od zarodników. Powyżej pierścienia trzon jest jasny, gładki i prążkowany, poniżej pierścienia ciemnobrązowy, pokryty drobnymi, odstającymi, ciemnymi łuskami, co nadaje mu wygląd „skarpetki”. Jest to kluczowa cecha rozpoznawcza. Miąższ jest cienki, jasnobrązowy, w trzonie włóknisty i twardszy. Owocniki rosną gęsto, w dużych kępach, na pniakach i martwym drewnie drzew liściastych. Od podobnych gatunków odróżnia go dwubarwny, higrofaniczny kapelusz, pierścień i łuskowaty trzon poniżej pierścienia. Nazwa „mutabilis” (łac. zmienny) odnosi się do zmienności barwy kapelusza. Łuskwiak zmienny jest często zbierany, lecz bardzo ryzykowny z powodu podobieństwa do śmiertelnie trujących gatunków.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaBrązowyPomarańczowyŻółty

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Blaszki
Przyrośnięcie blaszek: Przyrośnięte
Wysyp zarodników: Brązowy
Średnica kapelusza: 2–6 cm
Wysokość trzonu: 4–10 cm
Pierścień: Tak
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ nie zmienia barwy po przekrojeniu ani uszkodzeniu.
Zapach i smak: Zapach przyjemny, grzybowy, lekko owocowo-drzewny; smak łagodny, miękki, przyjemny.

Siedlisko

Las liściastyLas mieszanyMartwe drewno/pniakiParki/ogrody

Rośnie kępami na pniakach, martwych pniach i gałęziach drzew liściastych, głównie buków, brzóz, olch, dębów i innych. Rzadko zasiedla drewno iglaste. Występuje w lasach liściastych i mieszanych, parkach i starych ogrodach, od nizin po niższe partie gór. Owocniki pojawiają się od wiosny (kwiecień–maj) do późnej jesieni (listopad), najobficiej w maju–czerwcu i jesienią po deszczach, w wilgotnej, łagodnej pogodzie.

⚠ Uwaga na pomyłki

Maślanka wiązkowa Kuehneromyces lignicola Pholiota mutabilis Pholiota alnicola hełmówka jadowita

Bardzo niebezpieczne jest pomylenie z śmiertelnie trującym hełmówkowcem jesiennym (Galerina marginata), który ma gładki trzon bez ciemnych łusek poniżej pierścienia, kapelusz mniej wyraźnie higrofaniczny, zapach mączny i rośnie także na drewnie iglastym. Łuskwiak zmienny ma łuskowaty trzon i pierścień, a zapach przyjemny. Możliwa jest także pomyłka z łuskwiakiem pospolitym (Kuehneromyces lignicola), czy z gatunkami łysiczek (Hypholoma), np. łysiczką wiązkową o gorzkim smaku. Zbieranie bez pewności jest bardzo ryzykowne.

Źródło zdjęcia: Nicola van Berkel via GBIF.org — CC BY (wymaga atrybucji)

Autor opisu: Miłosz Admin