Jean-Paul Boerekamps via GBIF.org — CC0 (domena publiczna)

Borowik purpurowy

Rubroboletus rhodoxanthus

Trujący

⚠ Informacja o jadalności ma charakter wyłącznie edukacyjny. Przed spożyciem każdy grzyb musi ocenić uprawniony grzyboznawca (np. w sanepidzie). Więcej w regulaminie.

Sezon: cze–paź
Taksonomia: Fungi (grzyby) › Basidiomycota (podstawczaki) › Agaricomycetes (pieczarniaki) › Boletales (borowikowce) › Boletaceae (borowikowate) › Rubroboletus (krwistoborowik)

Borowik purpurowy tworzy duże, masywne owocniki o kapeluszu początkowo półkulistym, potem poduszkowatym i szeroko wypukłym, o średnicy zwykle 6–20 cm. Skórka jest sucha, delikatnie omszona lub gładka, u młodych okazów matowa, w kolorze od szarawobiałego i kremowego po różowawy lub szaroróżowy. Z wiekiem i po dotknięciu ciemnieje, miejscami z odcieniami oliwkowymi lub brązowawymi, a po uciśnięciu może niebieszczeć. Brzeg kapelusza bywa lekko zafalowany. Hymenofor jest rurkowy. Rurki są żółte, a ich ujścia drobne, okrągłe, u młodych owocników już czerwone lub różowoczerwone, później pomarańczowoczerwone. Po uciśnięciu szybko ciemnieją do niebieskiego lub niebieskozielonego. Trzon jest gruby, początkowo bulwiasty, później maczugowaty lub walcowaty, 6–15 cm wysokości. W górnej części jest żółty, ku dołowi coraz bardziej czerwony do purpurowoczerwonego, z drobną, czerwoną, wyraźną siateczką na większości długości. Miąższ jest żółty, zwarty, a po przecięciu szybko zmienia barwę na niebieską. Od podobnych czerwonopore borowików odróżnia go połączenie jasnego, szaroróżowego kapelusza, czerwonych ujść rurek, żółtego trzonu z czerwoną siatką i silnego niebieszczenia miąższu. Nazwa gatunkowa rhodoxanthus pochodzi z greckiego (rhodon – róża, xanthos – żółty) i odnosi się do różowoczerwonych i żółtych barw owocnika. W Polsce to gatunek rzadki i ciepłolubny, uważany za wskaźnik cennych, naturalnych siedlisk, w tym ciepłych lasów liściastych na wapiennym podłożu. W starszej literaturze często traktowany był łącznie z borowikiem szatańskim (Rubroboletus satanas) lub z nim mylony.

🛡 Ochrona ścisła — nie zrywaj i nie niszcz tego gatunku.

Cechy rozpoznawcze

Barwa kapeluszaRóżowySzaryKremowy

Postać owocnika: Kapelusz z trzonem
Hymenofor: Rurki (pory)
Wysyp zarodników: Oliwkowy
Średnica kapelusza: 6–20 cm
Wysokość trzonu: 6–15 cm
Pierścień: Nie
Pochwa (bulwa): Nie
Mleczko po przekrojeniu: Nie
Zmiana barwy miąższu: Miąższ jest żółty i po przekrojeniu szybko niebieszczeje, zwłaszcza nad rurkami i w kapeluszu, a u nasady trzonu ma czerwonawo-winne zabarwienie, które nie niebieszczeje tak wyraźnie.
Zapach i smak: U młodych owocników zapach jest słaby, przyjemny, owocowo-grzybowy, a u starszych staje się nieprzyjemny, słodkawo-zgniły, przypominający gnijące warzywa; smak łagodny, więc nie należy go sprawdzać kosztowaniem.

Siedlisko

Las liściastySkraj lasu / polanaGleba wapienna

Rośnie w ciepłych, widnych lasach liściastych i na ich skrajach, w parkach i zaroślach, w mikoryzie głównie z dębami, bukami i grabami. Preferuje gleby wapienne, zasobne, przepuszczalne, w miejscach ciepłych i o umiarkowanej wilgotności, zwykle na niżu i w niższych położeniach wyżynnych. W Polsce występuje bardzo rzadko i bardzo nielicznie, głównie na południu kraju. Owocniki pojawiają się od czerwca do października, zwykle w ciepłe, wilgotne lata po okresach deszczów.

⚠ Uwaga na pomyłki

Borowik żółtopory Krasnoborowik Ceglastopory Borowik szatański Krwistoborowik lubczykowy Modroborowik ponury

Można go pomylić z innymi czerwonopornymi borowikami. Borowik szatański (Rubroboletus satanas) ma bielszy, szarawobiały kapelusz, bardziej obły, wzdęty trzon z czerwoną siateczką na żółtym tle oraz bardzo nieprzyjemny zapach u starszych okazów. Borowik Le Gala (R. legaliae) ma bardziej różowy kapelusz i zwykle czerwony trzon z wyraźną czerwoną siateczką. Borowik ceglastopory (Neoboletus erythropus) i borowik ponury (Suillellus luridus) mają ciemniejsze, brązowe kapelusze, a Neoboletus ma ponadto trzon pokryty czerwonymi punkcikami zamiast siateczki. Borowik żółtopory (Caloboletus calopus) ma żółte pory i gorzki miąższ. Wszystkie te gatunki, a zwłaszcza R. satanas, są niejadalne lub trujące w stanie surowym i nie należy ich zbierać do spożycia, a ten gatunek jest w Polsce pod ochroną.

Źródło zdjęcia: Jean-Paul Boerekamps via GBIF.org — CC0 (domena publiczna)

Autor opisu: Miłosz Admin